مقام ذی‌صلاحیت و نقش سازمان هواپیمایی کشوری

در کشور ما سازمان هواپیمایی کشوری از طرف شورای عالی امنیت ملی(شعام) در مصوبه جلسه 529 آن شورا به عنوان مرجع ذیصلاح امنیت هوانوردی معرفی گردیده است که وظیفه سیاست‌گذاری، هدایت و نظارت در امنیت هوانوردی کشور را دارد.

در همین راستا سازمان هواپیمایی کشوری مطابق با الزامات ایکائو مقرراتی را تدوین نموده است که به شرح زیر می‌باشد:

– برنامه ملی امنیت هواپیمایی کشوری(NCASP)

– برنامه ملی کنترل کیفیت امنیت هواپیمایی کشوری(NCASQCP)

 – برنامه ملی آموزش امنیت هواپیمایی کشوری(NCASTP)

 – طرح ملی پیشامد احتمالی(NCP)

برنامه ملی امنیت هواپیمایی کشوری (NCASP)

برنامه ملی امنیت هواپیمایی کشوری(National Civil Aviation Security Program) به‌عنوان یکی از مقررات اصلی در حوزه امنیت هوانوردی می‌باشد که عموماً شامل شرح وظائف نقش آفرینان امنیت هوانوردی می‌باشد و هر کشور عضو پیمان شیکاگو موظف به تدوین و به‌روزرسانی این مقررات می‌باشند، همچنین کشورها باید به‌وسیله برنامه ملی کنترل کیفیت(National Civil Aviation Security Quality Control Program) اطمینان کنند که این مقررات اثربخش می‌باشد.

همانطور که می‌دانید لازمه انجام صحیح هرکار داشتن دانش و البته مهارت است. به همین منظور در زمینه امنیت هوانوردی سازمان هواپیمایی کشوری مقرراتی با عنوان برنامه ملی آموزش امنیت هواپیمایی کشوری(National Civil Aviation Security Training Program) به منظور ارائه سرفصل‌ها، مخاطبین و جزئیات آموزش امنیت هوانوردی متناسب با هر گروه شغلی ارائه نموده است که توسط مراکز مورد تایید آموزش امنیت هوانوردی(ASTO) می‌بایست انجام شود. برای نمونه آموزش برای مدیران حراست، خلبانان، کارکنان مراقبت پرواز و بازرسان فنی(Screeners) و… ازجمله مواردی است که در این مقررات آمده است.

باید توجه داشته باشیم که آموزش‌های الزام شده برنامه ملی آموزش امنیت هواپیمایی کشوری حداقل آموزش‌های مورد نیاز برای شرکت‌های هواپیمایی، فرودگاه‌ها، شرکت‌های هندلینگ، مدارس خلبانی سبک و فوق سبک و دیگر نقش آفرینان امنیت هوانوردی می‌باشد و هر نقش‌آفرین می‌تواند با توجه به نیاز خود آموزش‌ها دیگر را انجام دهد.

طرح ملی پیشامد احتمالی (NCP)

طرح ملی پیشامد احتمالی(Contingency Plan) یکی دیگر از مقررات سازمان هواپیمایی کشوری است که در آن شرح وظائف و اقدامات حین بروز رویدادهای امنیتی(Emergency Response Plan) آمده است.

مثلاً اگر یک هواپیماربائی در فضای کشور صورت بگیرد هریک از نقش آفرینان چه وظائفی دارند و نحوه هماهنگی بین آن‌ها به چه صورت است.

مقایسه‌ی طرح پیشامد احتمالی (CP) و طرح واکنش اضطراری (ERP)

خالی از لطف نیست در خصوص طرح پیشامد احتمالی(CP) در امنیت هوانوردی و طرح واکنش اضطراری(ERP) در ایمنی مقایسه‌ای اجمالی داشته باشیم؛ طرح پیشامد احتمالی و طرح واکنش اضطراری در بسیاری از موارد شبیه به یکدیگر هستند مثلاً هر دو طرح به صورت دوره‌ای باید مانور یا تمرین(Exercise) داشته باشند و همچنین نیاز به یکسری از منابع مالی، انسانی، رویه‌ها، چک لیست‌ها و… دارند.

یکی از تفاوت‌های مهم این دو طرح این است که طرح پیشامد احتمالی عموماً پیشگیرانه(Proactive) است ولی طرح واکنش اضطراری کاملاً واکنشی(Reactive) است.

الزامات سخت‌گیرانه‌تر در تمرین‌های امنیتی

نکته قابل توجه این است که با توجه به شرایط کشور هنگام تمرین‌های طرح پیشامد احتمالی نسبت به تمرین‌های طرح واکنش اضطراری می‌بایست الزامات سخت‌گیرانه تر و دقیق‌تری را لحاظ کنیم که در دوره آموزشی مدیریت بحران امنیت هوانوردی(AVSEC-TRG-15) که در مراکز مورد تایید آموزش امنیت هوانوردی(ASTO) برگزار می‌گردد به آن پرداخته می‌شود.

نکات مربوط به تدوین طرح‌ها

در سند 8973 ایکائو آمده است که فرودگاه‌ها، شرکت‌های هواپیمایی و دیگر نقش آفرینان می‌توانند این دو طرح را در یک نظامنامه تدوین نمایند ولی پیشنهاد می‌شود به دلیل طبقه‌بندی برخی از مطالب در بخش امنیتی در دو سند مجزا تدوین گردد.

محمدحسین تقی بیگی

کارشناس ایمنی و امنیت هوانوردی